Vergide Zamanaşımında Memura Rücu Vicdanları Rahatsız Ediyor

KAMU ZARARI NEDİR

5018 Sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun Kamu Zararı başlıklı 71 inci maddesinde; “Kamu zararı; kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinden kaynaklanan mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri sonucunda kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunmasıdır.” Şeklinde tanımlanmıştır.

KAMU ZARARI NASIL ORTAYA ÇIKAR

Vergi Dairelerindeki kamu zararları genellikle tarh ve tahakkuk zamanaşımlarından kaynaklanmaktadır. Ayrıca yersiz iade (KDV iadesi, gelir vergisi iadesi vb.), idarenin iş ve işlemlerindeki hatalar nedeniyle yargı kararıyla tazminat, faiz veya vekalet ücreti ödemek zorunda kalması vb. nedenlerden de oluşmaktadır. Kamu zararı iç kontrol, Sayıştay veya müfettiş incelemesi gibi tespitlerle ortaya çıkabilir.

Kamu görevlileri kamu kaynaklarının korunmasından ve kötüye kullanılmamasından şahsen sorumludur. Zarar, ilgili memurun maaşından kesinti yoluyla veya rızaen ödeme yapılmaması durumunda icra yoluyla tahsil edilir. Kamu zararı alacaklarında zamanaşımı süresi genellikle 10 yıldır. Alacak muaccel olduğu tarihten itibaren yasal faiziyle (gecikme zammı oranında) tahsil edilir.

Hatalı işlem sadece mali bir kayıp değil, aynı zamanda görevi kötüye kullanma veya kamu malına zarar verme gibi suçları teşkil ediyorsa, ilgili çalışan hakkında Türk Ceza Kanunu kapsamında 1 yıldan 4 yıla kadar hapis cezası istemiyle adli soruşturma açılabilir. 

VERGİ DAİRELERİNDE KAMU ZARARI

Son dönemlerde Vergi Müfettişleri tarafından yapılan yoğun vergi dairesi teftişlerinde zamanaşımlarından kaynaklı kamu zararları tespit edilmektedir. Özellikle 5 (beş) yıllık tarh ve tahakkuk zamanaşımına uğrayan hususlar hakkında tespitler yapılmaktadır. Evrak kaydı yapılmayan inceleme raporları veya ihbarname düzenlenmeyenler ve eksik veya hatalı düzenlenenler ile tebligattan kaynaklanan zamanaşımları nedeniyle kamu zararları tespit edilmektedir.

Kamu zararlarına karşı görevlendirilen muhakkikler zamanaşımına uğrayan evraklarla ilgili olarak mezkur dönemleri kapsayan personel, müdür yardımcısı ve müdürleri sorumlu tutmakta ve kamu zararını memurlara rücu edilmesini tavsiye etmektedir. Bunu yaparken de yıllık izin veya mazeret izinleri nedeniyle zamanaşımının son gününe kadar bu görevlilerin yerlerine bakanları da sorumlu tutmaktadır. Kısacası zamanaşımından önce 1 gün bile asıl sorumlunun yerine bakıldıysa bakan kişiye de rücu edilebilmektedir.

ZAMANAŞIMINDA KİM KUSURLU

Peki ama kasıt, kusur ve ihmal sadece memurlardan mı kaynaklanmaktadır? İdarenin kusuru ve ihmali yok mudur?

 İş yoğunluğu, personel sayısındaki eksiklikler ve otomasyon sisteminin eksikliği gibi nedenlerden kaynaklı kamu zararlarının memurlardan rücu edilmesi kabul edilemez.

Mal varlığı araştırması yapılarak hiçbir varlığı bulunmayan borçlulara ait fiktif alacakların memurlardan tanzim edilmesi yoluna gidilmesi hep tutarlılık hem de ölçülülük ilkelerine aykırıdır. Devletin, tahsil imkanı kalmayan vergi alacağı için memurlara rücu etmesi vicdanları yaralamaktadır.

VERGİ MEMURLARINI KORUYUCU MADDELER NELER OLABİLİR

Vergi memurları, maaşları ile karşılaması imkansız kamu zararları ile karşı karşıya kalmakta ve ateş düşen yeri yakar misali kimse bu duruma karşı bir çözüm geliştirme gayreti içerisinde değildir. Kamu zararlarında sigorta veya kefalet sandığı da memurları Korumamaktadır. Peki ama vergi memurlarını koruyucu tedbirler neler olabilir:

1-Kamu zararlarında kasıt unsuru yoksa poliçe sisteminin devreye alınması bir dereceye kadar kamu zararı riskini hafifletecektir.

2-Mal varlığı araştırması yapılarak varlığı olmayan kamu borçluları hakkındaki kamu alacaklarının memura rücu edilmemesi hakkaniyetli olacaktır.

3-Mükellefler 213 sayılı Vergi Usul Kanunu kapsamındaki cezalardan söz konusu kanunun 376 ıncı madde kapsamında indirimden faydalanabiliyorsa, rücu edilen memurlarda bu maddeden faydalanabilmelidir.

4-Vergi cezalarındaki uzlaşma hükümlerinden, kendilerine vergi alacağı rücu edilen memurlarda yararlanabilmelidir.

5-Vergi alacaklarındaki yasal faiz oranı, memurun yıllık maaş artış oranı ile karşılaştırılarak düşük olan oran kapsamında faiz hesaplanmalıdır.

6-Kasıt unsuru olmayan kamu alacaklarında belirli bir rakama kadar rücu sistemi işletilmemelidir.

7-Teknoloji ile birlikte gelişen yapay zekanın otomasyon sistemine entegre edilerek zamanaşımı kontrolünün teknolojik olarak yapılması sağlanmalıdır.

8-Vergi inceleme raporlarının sonuçları sisteme girilerek tarhiyat öncesi uzlaşma sağlanması durumunda otomatik tahakkukun elektronik ortamda sistem tarafından uzlaşmanın vaki olduğu tarih itibariyle kesilmesi sağlanmalıdır.

9-Vergi inceleme raporlarına istinaden yeniden düzenlenmiş beyanname bilgilerinin sisteme girişinin sağlanması ve devreden KDV tutarlarının da sistem tarafından düzeltilmesi hem iş yoğunluğunu azaltacak hem de zamanaşımı konusunda azalma sağlayacaktır.

10-Zamanaşımı riskinin bulunduğu bölümlerde görev yapan personele mali sorumluluk zammı ve tazminatı verilmelidir. Aksi takdirde ilgili bölümlerde çalışacak personel bulunamayacaktır. Adil olan da budur. Aksi takdirde sorumluluktan kaçmak isteyen personel merkez birimlere kaçmaya devam edecektir.

SONUÇ

        Sonuç itibariyle vergisel iş ve işlemlere dair zamanaşımı kaynaklı kamu zararlarında kasıt veya ağır ihmal yoksa kamu alacağı yeniden değerlendirilmeli ve sistemsel düzenlemelere ağırlık verilerek mükelleflerden alınamayacak kamu alacağının memura rücu edilerek tazmin edilmesi hususlarının detaylı olarak vergi idaresince ivedi olarak yeniden değerlendirilmesi yerinde olacaktır.

                 VERGİ UZMANLARI TOPLULUĞU

Yorumlar